Starten als zelfstandige of eenmanszaak: de checklist

Een eerste klant die al wil betalen, een idee dat al maanden blijft hangen, of gewoon zin om voor jezelf te werken: de reden verschilt, de papieren zijn voor iedereen dezelfde. Wie de stappen in de juiste volgorde zet, verliest geen tijd met heen en weer lopen tussen loket, bank en fonds.

Hieronder lees je welke keuzes je eerst maakt, welke zeven stappen daarna volgen, wat het kost en wat er sinds 2026 veranderd is. Alle bedragen komen uit officiële bronnen en gelden voor 2026.

Eenmanszaak of vennootschap?

De eerste keuze is je ondernemingsvorm. Met een eenmanszaak onderneem je op eigen naam, zonder aparte rechtspersoon. Volgens de notarissen is dat de eenvoudigste manier om te ondernemen, met relatief weinig administratie.

Het grote verschil zit in je aansprakelijkheid. Bij een eenmanszaak is er geen scheiding tussen je privévermogen en dat van je zaak. Loopt het mis, dan kunnen schuldeisers bij jou persoonlijk aankloppen. Bij een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, zoals een besloten vennootschap (BV), blijft je privévermogen in principe buiten schot.

Kies je voor een eenmanszaak, dan kan je je gezinswoning beschermen met een verklaring van onbeslagbaarheid bij de notaris. Die beschermt je woning tegen professionele schulden die je maakt nadat de verklaring is opgesteld, niet tegen oudere schulden.

Twijfel je tussen beide vormen, bespreek het dan met een boekhouder of een starterscoach. Volgens UNIZO hangt de keuze af van je eigen situatie, en een vaste regel bestaat er niet.

Hoofdberoep of bijberoep?

Werk je alleen voor je eigen zaak, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep. Combineer je het met een andere job, dan kan je starten in bijberoep. Dat kan als je voor minstens 50% in loondienst werkt en minstens 235 uren per kwartaal presteert. Ook met bepaalde uitkeringen kan het, zoals een werkloosheids-, ziekte- of invaliditeitsuitkering, een leefloon of een pensioen.

In bijberoep betaal je pas sociale bijdragen als je netto belastbaar beroepsinkomen boven € 1.922,16 per jaar uitkomt. Daarboven betaal je 20,5%, met een minimum van € 98,51 per kwartaal.

Werkzoekend? Met Springplank naar zelfstandige kan je tot 12 maanden als zelfstandige in bijberoep werken en je werkloosheidsuitkering behouden, zolang die uitkering zelf niet stopt. Je mag de activiteit de laatste zes jaar niet als zelfstandige in hoofdberoep hebben uitgeoefend. Bezorg de formulieren C1 en C1C aan je uitbetalingsinstelling voor je begint. Hou er ook rekening mee dat de werkloosheidsuitkering sinds de hervorming van de werkloosheidsverzekering in de tijd beperkt is.

Starten als zelfstandige in 7 stappen

VLAIO, het Vlaamse agentschap voor ondernemers, deelt de opstart op in zeven stappen. Voor een eenmanszaak ziet de volgorde er zo uit.

1. Kies je ondernemingsvorm

Eenmanszaak of vennootschap: zie hierboven. Richt je een vennootschap op, dan ga je eerst langs de notaris. Voor een eenmanszaak sla je die stap over.

2. Open een aparte zichtrekening

Open een aparte rekening voor je zaak, los van je privérekening. Je hebt het rekeningnummer nodig bij je inschrijving in de KBO. Met een aparte rekening hou je je privé-uitgaven en je beroepskosten bovendien uit elkaar, en dat maakt je boekhouding een pak eenvoudiger.

3. Schrijf je in bij de KBO via een ondernemingsloket

Je ondernemingsnummer vraag je aan bij een erkend ondernemingsloket, zoals Acerta, Liantis, Partena, Securex of Xerius. De inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen kost € 111,50. Neem je identiteitskaart, je bankrekeningnummer en eventuele vergunningen mee.

Het loket noteert ook je activiteiten, met zogenaamde NACE-codes. Kijk die meteen goed na. Elke latere aanpassing in de KBO kost opnieuw € 111,50.

Een diploma of een attest bedrijfsbeheer moet je in Vlaanderen niet meer voorleggen. Het attest basiskennis bedrijfsbeheer is sinds 1 september 2018 afgeschaft, het attest beroepsbekwaamheid sinds 1 januari 2019.

4. Activeer je btw-nummer

Je btw-nummer is je ondernemingsnummer met BE ervoor. Activeren doe je voor de start van je activiteit: gratis via MyMinfin, of tegen betaling via je ondernemingsloket.

Blijft je jaaromzet onder € 25.000 (exclusief btw), dan kan je de vrijstellingsregeling voor kleine ondernemingen gebruiken. Je rekent dan geen btw aan, maar je mag ook geen btw aftrekken op je aankopen, kosten en investeringen. Op je facturen vermeld je: "kleine onderneming onderworpen aan de vrijstellingsregeling - btw niet toepasselijk". Nieuw sinds 2026: ook als kleine onderneming dien je een klantenlisting in, zelfs als je geen klanten met een Belgisch btw-nummer hebt.

Is die vrijstelling interessant voor jou? Vooral als je aan particulieren verkoopt en weinig investeert. Werk je vooral voor bedrijven, of moet je veel materiaal kopen, dan kan btw-plichtig zijn net voordeliger uitvallen: je recupereert dan de btw op je aankopen, en je zakelijke klanten kunnen jouw btw zelf aftrekken.

5. Sluit je aan bij een sociaal verzekeringsfonds

Als zelfstandige moet je aangesloten zijn bij een sociaal verzekeringsfonds. Dat kan ten vroegste zes maanden voor de start, en moet ten laatste bij de start. Het fonds int je sociale bijdragen, en daarmee bouw je je sociale rechten op, zoals je pensioen.

6. Sluit je aan bij een ziekenfonds

Ben je aangesloten bij een sociaal verzekeringsfonds, dan moet je ook aansluiten bij een ziekenfonds naar keuze. Ben je daar al lid, laat dan weten dat je zelfstandige wordt.

7. Kijk vergunningen en verzekeringen na

Voor sommige beroepen heb je een erkenning of licentie nodig, bijvoorbeeld als arts, advocaat of boekhouder. Afhankelijk van je activiteit kunnen ook vergunningen nodig zijn, denk aan horeca of voeding. Vraag bij twijfel raad aan je ondernemingsloket.

Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering is lang niet altijd verplicht, maar wel verstandig als een fout van jou een klant geld kan kosten.

Wat kost het om zelfstandige te worden?

De vaste kosten bij de start zijn beperkt. Het grootste bedrag zijn je sociale bijdragen, en die betaal je elk kwartaal.

Sociale bijdragen in 2026

Je sociale bijdragen bedragen in 2026 20,5% van je netto belastbaar beroepsinkomen tot € 75.024,54, en 14,16% op het deel tussen € 75.024,54 en € 110.562,42. Op wat je daarboven verdient, betaal je geen bijdragen meer. In hoofdberoep betaal je dus maximaal € 5.103,05 per kwartaal.

Omdat je echte inkomen bij de start nog niet gekend is, betaal je eerst voorlopige bijdragen. Als starter in hoofdberoep is dat € 890,42 per kwartaal. Zodra je inkomen via je belastingaangifte vaststaat, berekent je sociaal verzekeringsfonds de definitieve bijdragen. Verdiende je meer, dan volgt een extra afrekening, en die komt pas een hele tijd later.

Tip: zet vanaf je eerste factuur een vast deel van elke betaling opzij voor sociale bijdragen en belastingen. Dan schrik je niet als de afrekening in de bus valt.

Start je voor het eerst in hoofdberoep, dan ben je mogelijk primostarter. Je kan dan bij je sociaal verzekeringsfonds de starterskorting aanvragen. Bij een geraamd inkomen tot € 8.972,07 betaal je dan € 341,30 in het eerste kwartaal en € 459,82 in de drie kwartalen daarna. Vraag je niets aan, dan krijg je de korting pas veel later, bij de afrekening.

Factureren sinds 2026: verplicht via Peppol

Sinds 1 januari 2026 moeten Belgische btw-plichtige ondernemingen hun facturen aan andere ondernemingen elektronisch versturen via het Peppol-netwerk. Een pdf per e-mail volstaat dan niet meer. Volgens UNIZO geldt dat ook voor kleine ondernemingen onder de vrijstellingsregeling. Wat betekent dat voor jou als starter?

• Factureer je aan een andere onderneming, dan heb je een boekhoud- of facturatieprogramma nodig dat via Peppol verstuurt.
• Facturen aan particulieren vallen buiten deze verplichting.
• Ook als je alleen aan particulieren verkoopt, moet je in de regel de facturen van je leveranciers via Peppol kunnen ontvangen.

Kies je software daarom voor je eerste factuur, niet erna.

Voor- en nadelen van zelfstandig worden

Zet de voor- en nadelen eerlijk naast elkaar voor je de stap zet.

Gratis hulp bij de start in Antwerpen

Start je in Antwerpen, dan hoef je dit niet alleen uit te zoeken. De stad Antwerpen geeft beginnende ondernemers elke maand gratis advies op StartSlim. Dat adviesmoment is bedoeld voor wie een zaak wil starten of minder dan drie jaar geleden begon. Na een korte intake krijg je een persoonlijk gesprek met de juiste organisatie, zoals UNIZO, VDAB, Syntra of een ondernemingsloket. Je kan er terecht met vragen over vergunningen, je ondernemingsplan, financiering of een locatie.

Jonge ondernemers kunnen bij de stad ook begeleiding krijgen via BAAS. Voor algemene vragen over starten heeft VLAIO een gratis nummer: 0800 20 555.

Na de start: zorg dat klanten je vinden

Met je ondernemingsnummer op zak begint het eigenlijke werk: klanten vinden. Drie dingen kan je meteen regelen.

• Een Google Bedrijfsprofiel, als klanten bij je langskomen of als jij bij hen langsgaat. Hoe je dat aanpakt, lees je in ons artikel over een Google Bedrijfsprofiel aanmaken.
• Een eenvoudige website met je diensten, je werkgebied en je contactgegevens. Ook een kleine site helpt een klant om je te vertrouwen. Meer daarover op onze pagina over een website laten maken.
• Vindbaar worden in Google, zodat ook mensen die nog nooit van je hoorden je vinden. Begin met de stappen uit ons artikel over hoger in Google komen, of lees wat wij doen voor zelfstandigen.

Checklist: starten als zelfstandige

Veelgestelde vragen

Terug naar de blog