Kort antwoord: een franchise starten betekent dat je een eigen zaak opent onder het merk en met de formule van een franchisegever. Je blijft zelfstandig ondernemer, maar je betaalt meestal een instapvergoeding en doorlopende vergoedingen, en je volgt de regels van het netwerk. In België moet de franchisegever je minstens een maand voor je tekent het ontwerp van contract en een precontractueel informatiedocument bezorgen. Gebruik die maand om de franchisegever, het contract en de cijfers grondig na te kijken.
Een franchise lijkt een veilige manier om te ondernemen: het merk is bekend, de formule is getest en je staat er niet alleen voor. Dat klopt vaak, maar niet altijd. Je tekent meestal voor jaren, je investeert eigen geld en je blijft zelf verantwoordelijk voor je zaak.
In dit artikel lees je wat franchise precies is, welke voor- en nadelen het heeft en hoe je in acht stappen van het eerste gesprek tot de opening komt. We zetten ook op een rij wat de franchisegever je volgens de Belgische wet moet geven voor je tekent.
Wat is franchise precies?
Bij franchise werken twee zelfstandige ondernemingen samen. De franchisegever heeft een merk en een formule uitgewerkt: hoe de zaak eruitziet, wat je verkoopt, hoe je werkt en hoe je reclame maakt. De franchisenemer opent een eigen vestiging volgens die formule.
Als franchisenemer krijg je het recht om het merk te gebruiken, je leert de knowhow van het netwerk en je krijgt ondersteuning, bijvoorbeeld bij de opstart, de aankoop of de reclame. In ruil betaal je vergoedingen en volg je de afspraken uit het contract. Je blijft wel zelf ondernemer: de winst is voor jou, maar het risico ook.
Voor- en nadelen
Franchise past niet bij iedereen. Zet deze punten eerlijk naast elkaar.
Voordelen
- Klanten kennen het merk al vanaf de eerste dag.
- Je werkt met een formule die elders al getest is.
- Je krijgt opleiding en ondersteuning, vooral bij de start.
- Je profiteert vaak van gezamenlijke aankoop en reclame.
Nadelen
- Je betaalt vergoedingen, ook in maanden waarin het minder goed gaat.
- Je hebt minder vrijheid: assortiment, prijzen, inrichting en reclame liggen vaak grotendeels vast.
- Je bent afhankelijk van de keuzes en de reputatie van de franchisegever.
- Een contract loopt vaak jaren, en stoppen kan duur zijn.
In 8 stappen naar je eigen franchise
1. Kies een sector die bij je past
Begin bij jezelf, niet bij het merk. Werk je graag met klanten in een winkel, of liever achter de schermen? Kan je leven met de openingsuren van horeca of retail? Hoeveel eigen geld kan je inbrengen zonder dat het misloopt als de zaak trager opstart? Een formule die financieel interessant lijkt, maar niet bij je past, hou je geen tien jaar vol.
2. Vergelijk franchisegevers en praat met franchisenemers
Leg meerdere formules naast elkaar. Vraag elke franchisegever om een lijst met bestaande vestigingen, en ga zelf langs bij een paar franchisenemers. Zij weten hoe het echt loopt. Stel hen bijvoorbeeld deze vragen:
- Klopten de cijfers die je vooraf kreeg met wat je nu draait?
- Welke ondersteuning krijg je echt van de franchisegever?
- Welke kosten had je niet verwacht?
- Hoe gaat de franchisegever om met problemen of klachten?
- Zou je opnieuw tekenen?
Probeer ook iemand te spreken die met de formule gestopt is. Dat gesprek is vaak het meest leerrijk.
3. Kijk de franchisegever zelf na
Je gaat een langdurige samenwerking aan, dus kijk na hoe gezond het bedrijf achter het merk is. De meeste vennootschappen leggen hun jaarrekening neer bij de Nationale Bank, en via de toepassing Consult kan iedereen die jaarrekeningen raadplegen. Laat je boekhouder meekijken als je zelf weinig ervaring hebt met cijfers.
Vraag ook hoeveel vestigingen er de voorbije jaren bijkwamen en hoeveel er stopten. Een netwerk dat snel groeit maar ook veel vestigingen verliest, verdient extra vragen.
4. Vraag het precontractueel informatiedocument en neem je tijd
De Belgische wet beschermt kandidaat-franchisenemers met een informatieplicht in boek X van het Wetboek van economisch recht. De franchisegever moet je minstens één maand voor het sluiten van de overeenkomst het ontwerp van contract bezorgen, samen met een apart precontractueel informatiedocument.
Dat document bestaat uit twee delen:
- De belangrijkste bepalingen uit het contract, onder meer de duur, de verlenging en de opzegging, de vergoedingen, de kosten bij de start en de doorlopende kosten, de afspraken over exclusiviteit en niet-concurrentie, en een eventuele minimumomzet of minimumaankoop.
- Gegevens om de samenwerking correct te beoordelen. Sinds 1 maart 2025 horen daar onder meer bij: de bekende uitbreidingsplannen in je handelsgebied, informatie over investeringen die in het netwerk gebruikelijk zijn met een geschat bedrag, en een geraamde exploitatierekening over minstens drie jaar.
Lees dat document grondig. Ontbreekt er iets of klopt er iets niet, dan kan dat leiden tot de nietigheid van bepaalde verplichtingen of zelfs van het hele contract. Laat het in dat geval nakijken door een advocaat.
5. Reken je businessplan zelf door
De geraamde exploitatierekening van de franchisegever is een goed vertrekpunt, maar het blijft een raming van de partij die jou wil overtuigen. Maak daarom je eigen plan, samen met je boekhouder. Ga uit van je eigen locatie, je eigen huurprijs en een voorzichtige omzet in het eerste jaar. Kijk ook hoe lang je het volhoudt als de omzet tegenvalt.
Zoek je financiering, dan vraagt een bank meestal naar je eigen inbreng en naar een onderbouwd financieel plan. Met een goed doorgerekend plan sta je sterker in dat gesprek.
6. Laat het contract nalezen voor je tekent
Een franchisecontract is maatwerk van de franchisegever, en er staan bepalingen in die je jaren binden. Laat het nalezen door een advocaat met ervaring in franchise, en je cijfers door je boekhouder. Dat kost geld, maar veel minder dan een contract waar je achteraf niet meer uit raakt.
7. Regel je start als ondernemer en je vergunningen
Als franchisenemer start je een eigen onderneming. Je schrijft je in bij een ondernemingsloket, activeert je btw-nummer en sluit aan bij een sociaal verzekeringsfonds. Alle stappen vind je in ons stappenplan voor starten als zelfstandige.
Afhankelijk van je formule heb je ook vergunningen nodig:
- Werk je met voeding, zoals in een bakkerij, een restaurant of een voedingswinkel, dan vraag je een registratie of toelating aan bij het FAVV.
- Open je in Vlaanderen een winkel met een netto handelsoppervlakte van meer dan 400 m², dan heb je een omgevingsvergunning voor kleinhandelsactiviteiten nodig.
Vraag de franchisegever welke vergunningen andere vestigingen nodig hadden, en kijk bij je gemeente na wat er voor jouw pand geldt.
8. Maak je vestiging lokaal bekend
Het merk zorgt voor herkenning, maar klanten in jouw buurt moeten ook jouw vestiging vinden. Een vestiging met een eigen adres kan een eigen Google Bedrijfsprofiel hebben, maar volgens de richtlijnen van Google mag je niet meer dan één profiel per bedrijfslocatie maken. Spreek vooraf af wat je zelf mag doen rond lokale reclame en wat de franchisegever centraal regelt.
Hoe je een profiel opzet, lees je in ons artikel over het Google Bedrijfsprofiel. Meer ideeën vind je in ons artikel over klanten werven. En hoe wij netwerken met meerdere vestigingen helpen, lees je bij SEO voor franchises.
Welke kosten mag je verwachten?
De bedragen verschillen sterk per formule. Deze kostenposten kom je bijna altijd tegen. Het precontractueel informatiedocument moet de kosten bij de start en de doorlopende kosten vermelden, dus leg die naast deze lijst.
| Kostenpost | Wat het is |
|---|---|
| Instapvergoeding | Een eenmalig bedrag om toe te treden tot het netwerk. |
| Investering in je zaak | Inrichting, materiaal, uithangbord en kassasysteem, meestal volgens de huisstijl van de formule. |
| Startvoorraad | De producten die je voor de opening moet aankopen. |
| Royalty's | Een doorlopende vergoeding, vaak berekend op je omzet. |
| Reclamebijdrage | Je bijdrage aan de reclame van het merk. |
| Huur | De huur van je handelspand. |
| Werkkapitaal | Geld om de eerste maanden lonen, huur en leveranciers te betalen, ook als de omzet nog moet groeien. |
| Sociale bijdragen en verzekeringen | Als zelfstandige betaal je sociale bijdragen, en je zaak moet goed verzekerd zijn. |
Checklist voor je tekent
Kan je bij elk punt een vinkje zetten, dan heb je je huiswerk gedaan.
- Je kreeg het ontwerp van contract en het informatiedocument minstens een maand voor de ondertekening.
- Je sprak met meerdere franchisenemers, en als het kan ook met iemand die gestopt is.
- Je kent alle kosten bij de start en alle doorlopende vergoedingen.
- Je maakte een eigen exploitatierekening en nam niet zomaar die van de franchisegever over.
- Je weet hoe lang het contract loopt, hoe je kan stoppen en wat er dan met je zaak gebeurt.
- Je kent de afspraken over exclusiviteit en niet-concurrentie.
- Een advocaat en je boekhouder hebben het contract en de cijfers nagekeken.
- Je weet welke vergunningen je locatie nodig heeft.